De Antwerpse organisatie ‘Hand in Hand tegen racisme’ wil dat Zwarte Piet overal verdwijnt. Coördinator Marius Dekeyser pleit samen met ‘Kif Kif’, ‘België Kan Het’ en ‘Het is een Kinderfeest’ voor bindende afspraken bij lokale sinterklaasfeesten. Volgens de vier organisaties duikt de omstreden figuur tien jaar na de lancering van het Pietenpact nog altijd op. Zo ontstond onlangs nog discussie in het Oost-Vlaamse Aalter, waar de organisatoren van de sinterklaasintocht vasthouden aan de traditionele Zwarte Piet.
Cultuurhuis DeBuren lanceerde het Pietenpact op 11 november 2016. Ketnet, Studio 100, VTMKZOOM, het Gemeenschapsonderwijs, Katholiek Onderwijs, de Gezinsbond, de kinderrechtencommissaris en speelgoedwinkels ondertekenden het. De ambitie was duidelijk: Sinterklaas vieren zonder raciale stereotypen. De organisatoren mochten zelf kiezen hoe ze dat invulden.
Volgens de organisaties ‘Hand in Hand tegen racisme’, ‘Kif Kif’, ‘België Kan Het’ en ‘Het is een Kinderfeest’ hebben vooral burgers, scholen, bibliotheken, gemeenten en jeugdverenigingen het pact in de praktijk gebracht. Op veel plaatsen zijn roetveegpieten intussen de norm. Maar op andere plekken verschijnt nog altijd de vroegere Piet, met oorbellen, krullen, een kraag, rode lippen en een vrijwel egaal zwart geschminkt gezicht.
Volgens België Kan Het is de officiële sinterklaasstoet in Antwerpen sinds het Pietenpact vrij van Zwarte Piet. Een gemeente als Aalter houdt wel vast aan de traditionele Zwarte Pieten, wat onlangs nog een fiks debat uitlokte. Ook in onder meer Ninove en Erpe-Mere weigert men over te stappen op roetveegpieten.
“Grote organisaties hebben dit statement gemaakt, maar lokaal wordt dit nog altijd niet correct opgevolgd”, zegt Stef Arends van Kif Kif. Hij volgde de uitvoering van het Pietenpact jarenlang mee op. Een inclusief sinterklaasfeest hangt volgens hem nog te vaak af van wie lokaal de verantwoordelijkheid neemt.
Het is een Kinderfeest hielp organisatoren met informatie en praktische tips. “Er was veel behoefte aan informatie om vooruit te raken. Hoe kan ik het wel? Hoe voer ik een goed gesprek? Hoe spreek ik de bakker aan? Zijn er dan ook niet-stereotype kindertekeningen?”, zegt een vrijwilliger van de organisatie. “We zetten ons in voor een strijd die groter is dan Zwarte Piet en tradities: het gaat over het stoppen van structureel racisme.”
Cédric Fosse, covoorzitter van Hand in Hand tegen racisme, vertelt dat zijn moeder hem als kind niet als Zwarte Piet liet spelen. “Zelf besefte ik als kind niet waarom mijn mama me nooit Zwarte Piet liet spelen. Pas achteraf begreep ik dat ze me wilde beschermen, en welke impact deze figuur had op mijn leven. Net die karikatuur heeft mij jarenlang doen verzetten. Maar dat verzet had een prijs. Zware en bedreigende haatberichten en persoonlijke aanvallen leiden tot extreme moeheid in dit onderwerp. En toch kies ik er opnieuw voor om het gesprek te blijven voeren vanuit een kennis van structureel racisme en koloniaal bewustzijn die deze samenleving hard nodig heeft. Niet om een feest af te nemen, maar om het van iedereen te laten zijn.”
De vier organisaties vragen overheden, jeugdorganisaties en onderwijskoepels nu om duidelijke richtlijnen vast te leggen voor hun lokale afdelingen en erop toe te zien dat die worden nageleefd. Ze willen ook erkenning en middelen voor burgers en bovenlokale initiatieven die aan oplossingen werken. Organisaties uit de Afrikaanse diaspora moeten volgens hen een volwaardige plaats krijgen in het proces.
Daarnaast vragen ze aandacht voor de invloed van structureel racisme en koloniale beeldvorming op kinderen en gezinnen. Ook de media moeten volgens hen aandacht blijven besteden aan het onderwerp. Anders blijft de aanpak volgens de organisaties beperkt tot de uiterlijke kenmerken van Piet.
Volgens de vier organisaties wordt er al sinds 1927 publiek verzet gevoerd tegen Zwarte Piet. Hun doel is een sinterklaasfeest waarin alle kinderen zich welkom voelen, zonder racistische stereotypen. Hun boodschap: een traditie die meegroeit met de samenleving, is een traditie die blijft leven.