Het is een
kinderfeest

Argumenten in een gesprek
Wij streven altijd naar het vinden van een verbindend antwoord. Hieronder vind je enkele argumenten die je misschien al eens bent tegengekomen tijdens een discussie. Klik op een argument om een mogelijke reactie te lezen. Zo krijg je inspiratie om op een rustige, respectvolle en verbindende manier je eigen standpunt te verwoorden.
Ja, dat is helemaal zo, ik ben het helemaal met je eens! Alle kinderen moeten zich daarom veilig en blij voelen die periode, toch?
Wat zo erg is, is dat veel kinderen zich uitgesloten voelen of gepest worden. Dit is gebleken uit onderzoek maar ik heb er zelf ook ervaring mee. Een kindje dat huilend thuis komt en zegt dat het is uitgemaakt voor zwarte piet. Of een kindje dat niet meer zwart wilt zijn, maar wit. (leestip stereotypen).
Hoe zouden we dit kinderfeest kunnen verbreden voor alle kinderen?
Heb je een idee?
Laat ons onze verbeelding gebruiken! Het is immers een verhaal dat we verzonnen hebben, dus we kunnen verzinnen en zorgen dat alle kinderen zich blij en veilig voelen, toch?
Ja en een fantastisch feest! Ik kijk er weer enorm naar uit, ook al ben ik ondertussen …jaar. Toen ik er erover nadacht als volwassene zag ik toch enkele zaken die niet zo onschuldig zijn. Een witte man die een zwarte persoon als knecht heeft, en dat met ons koloniaal verleden in bv. Congo. Zeker toen ik naar prenten keek van de stoomboot. In de boot beneden zaten allemaal zwarte knechten te werken voor de witte man. Toen ik die link zag dacht ik: “amai, dit komt wel erg fout over.” Wat denk jij?
Toen ik zelf kinderen kreeg, werd ik me er steeds meer van bewust hoe sterk kinderen leren door naar volwassenen te kijken en hen na te doen. Wat we hen van jongs af aan meegeven, bepaalt mee hoe ze naar de wereld en naar andere mensen kijken.
Daarom vind ik het belangrijk om stil te staan bij de stereotypen die we soms onbewust doorgeven. Kinderen kunnen zo al heel vroeg het beeld meekrijgen dat mensen met een zwarte huidskleur een ondergeschikte rol hebben. We zien bijvoorbeeld dat sommige kinderen volwassenen met een zwarte huidskleur aanspreken of behandelen alsof ze Zwarte Piet zijn: als een knecht of een clown. Dat doet je toch nadenken over welke beelden en verwachtingen we bij kinderen creëren. (leestip stereotypen)
Om het met een ander voorbeeld duidelijk te maken: denk eens aan de rollen die we jongens en meisjes soms van jongs af aan kunnen toekennen. Zo kreeg een kleuterklas tijdens een les over het lichaam de opdracht om dokter te spelen. De jongens mochten de dokter zijn en de meisjes de verpleegster. Misschien was dat helemaal niet bewust zo bedoeld, maar welke boodschap geven we daarmee mee? Alsof jongens later dokter kunnen worden en meisjes vanzelfsprekend de verpleegkundige rol opnemen.
Net daarom is het belangrijk om kritisch te kijken naar de voorbeelden die we kinderen geven. Want ook zonder dat we het beseffen, kunnen we zo stereotypen versterken. Kinderen verdienen de ruimte om zelf te ontdekken wie ze willen zijn, los van de hokjes die volwassenen soms voor hen creëren.
Hahaha, dat klopt. Maar heb jij nog een schoorsteen? Ik moet wel erg creatief zijn om dat stukje van het verhaal telkens uit te leggen, jij ook? [PAUZE voor reactie].
Waarom krijgt een personage dat zogezegd helpt bij het Sinterklaasfeest plots rode lippen, een volledig zwart geschminkt gezicht, zwarte krullen en gouden oorringen? En welk beeld roept dat op? Wat denk jij daarover?
Lees meer over de geschiedenis
Dat zijn dus kenmerken van zwarte personen uit de slavernijperiode, die hier als stereotypes worden doorgegeven. (leestip stereotypen)
Ik vind Roetpiet alvast een mooie stap in de goede richting, zoals ze doen in Antwerpen en Gent bij de intrede van de Sint. Het sluit ook aan bij een verhaal dat we op een eigentijdse manier kunnen blijven vertellen: Piet krijgt roetvegen doordat hij helpt bij het bezorgen van de pakjes, zonder dat daar stereotiepe uiterlijke kenmerken bij komen kijken.
Misschien kunnen we zelfs nog een stap verder denken. Wat als we Piet niet langer een vaste rol of uiterlijk geven, maar hem voorstellen als een enthousiaste helper van Sinterklaas? Iemand die samen met de Sint zorgt voor verrassingen, plezier en verwondering.
Er zijn zoveel mogelijkheden om de magie van het Sinterklaasfeest te behouden, zonder beelden uit het verleden mee te dragen die kwetsend kunnen zijn. Uiteindelijk gaat het er toch om dat alle kinderen zich welkom en betrokken voelen bij het feest?
Maar tradities zijn toch niet in steen gebeiteld? Heel wat dingen die we vroeger als vanzelfsprekend beschouwden, hebben we ondertussen aangepast omdat ze niet meer passen bij de inzichten en waarden van vandaag.
Toen ik zelf kind was had Zwarte Piet een roe, om kinderen bang te maken en ermee dreigde te slaan. En wat met de strikte rolverdeling tussen jongens en meisjes, roken in cafés en restaurants, kinderen zonder autostoeltje vervoeren… ? Allemaal dingen die vroeger heel normaal waren, maar die we met z’n allen anders zijn gaan bekijken.
En gelukkig maar! Dat betekent niet dat we onze tradities moeten afschaffen of de magie van het Sinterklaasfeest moeten verliezen. Het betekent dat we ze laten meegroeien met de tijd.
Waarom zouden we dan niet hetzelfde doen met het uiterlijk en de rol van Piet? We kunnen de gezelligheid, de spanning en het plezier perfect behouden, zonder kwetsende stereotypen door te geven.
Al goed dat dingen meegaan met hun tijd, dat we tradities kunnen verbeteren, toch. Anders stonden we nu nog (zelf een oude traditie invullen).
We kunnen de gezelligheid, de spanning en het plezier perfect behouden, zonder kwetsende stereotypen door te geven. (leestip stereotypen).
Hoe zouden we dit kinderfeest kunnen verbreden voor alle kinderen?
Heb je een idee?
Laat ons onze verbeelding gebruiken! Het is immers een verhaal dat we verzonnen hebben, dus we kunnen verzinnen en zorgen dat alle kinderen zich blij en veilig voelen, toch?
Heb je liefst dat ze Piet niet herkennen dan?
Het is inderdaad zo dat scholen en sportclubs vaak werken met vrijwilligers uit de dichte kring. Vroeger waren ze door de zwarte make-up inderdaad niet herkenbaar voor de allerkleinsten.
Maar wat net zo mooi is aan tradities, is dat ze veranderen, verbeteren, met de tijd meegaan. En ook voor dit “probleem” is er een kant en klare oplossing, die misschien nog veel mooier is dan het verbergen van de identiteit van de vrijwilliger. Vraag aan de vrijwilliger, bijvoorbeeld de ouder van een kleuter op school, om een uitnodiging van Sinterklaas af te drukken. In die brief vraagt de Sint hulp aan de ouders bij het organiseren van het kinderfeest.
Zo kan de uitnodiging thuis voor een magisch moment zorgen; plots krijgt de ouder de rol van Hulppiet en wordt hij/zij de coolste ouder van de school! Kan je je de blinkende oogjes van de kleuter al inbeelden?
Download deze uitnodiging hier
Ok, vertel, hoe kijkt je vriend/collega/buurman er naar?
Interessant dat zij/hij er zo naar kijkt. Uit onderzoek blijkt echter dat de meerderheid van de zwarte Belgen het wel een probleem vinden. Dat een zwarte persoon de figuur van zwarte piet geen probleem vindt, mag geen reden zijn om niet te luisteren naar alle andere stemmen die wel duidelijk aangeven dat ze het kwetsend en beledigend vinden. (leestip stereotypen)
Hoe kunnen we er voor zorgen dat IEDEREEN het een fijn feest vindt?
Ik ken een leuke website www.hetiseenkinderfeest.be waar ze voorstellen doen die een oplossing kunnen bieden. Zullen we samen eens kijken?
Oh, ben je bezorgd dat het niet meer leuk gaat zijn? Wat maakt het voor jou zo leuk? [PAUZE voor reactie]
Het Sinterklaasfeest bestaat inderdaad uit gezelligheid,, cadeautjes, snoepgoed, liedjes en verrassingen. Daaraan verandert niets wanneer Piet een uiterlijk krijgt dat aansluit bij het roetverhaal, toch? [PAUZE voor reactie]
Alle tradities zijn altijd in beweging, anders zouden ze de tand des tijds niet doorstaan. Piet werd pas in het midden van de 19e eeuw aan het Sinterklaasfeest toegevoegd als de zwarte knecht van Sinterklaas. Destijds werd Sint vergezeld door één Piet, na de Tweede Wereldoorlog werden het er meer. Eerst hadden Pieten een roe, sinds de jaren zestig van de vorige eeuw niet meer. [PAUZE voor reactie]
Neen, natuurlijk ben je geen racist!
Dan zal je wel geïnteresseerd zijn in de ervaringen van mensen met een donkere huidskleur?
Het klopt dat veel mensen zwarte piet ervaren als een positieve figuur en er niets slechts mee bedoelen. Hij deelt snoep uit, doet leuke kunstjes en vermaakt ieder jaar heel veel kinderen. Maar voor veel zwarte mensen is zwarte piet echter helemaal geen positief figuur, omdat hij een weerspiegeling is van een tijd waarin zwarte mensen bespot werden om hun huidskleur.
In de 19e eeuw, tot diep in de 20e eeuw, was het in de westerse wereld gebruikelijk om een negatieve karikatuur van zwarte mensen uit- en af te beelden. Dit hield in dat een wit persoon zich vermomde als een zwart persoon, door het zwart maken van het gezicht, met dik aangezette, meestal rode lippen, een kroeshaarpruik en soms met oorringen. Deze karikaturen werden ook afgebeeld. In 1850 introduceerde onderwijzer en schrijver Jan Schenkman in zijn prentenboek ‘Sinterklaas en zijn Knecht’ de zwarte knecht van Sinterklaas. Deze werd in de loop van de 19de eeuw ook als karikatuur uit- en afgebeeld. In die tijd behoorde slavernij en kolonialisme tot een wereldbeeld waar we nu met veel afschuw op terugkijken.
Wist je dit? Brengt dit verandering in je idee over de figuur van zwarte piet?
Ojee, ben je bezorgd dat je iets verkeerd deed?
Natuurlijk was dit niet fout, we namen vroeger zonder boze bedoelingen snoep aan van zwarte piet. Of we vertelden als ouder het verhaaltje aan onze kinderen. Je bent echt geen racist omdat je misschien zelf zwarte piet hebt gespeeld en jolig in het rond hebt gesprongen, met de beste bedoelingen. Je bent geen racist omdat je er zelf nooit iets verkeerds in zag, simpelweg omdat jij nu eenmaal de etniciteit van de sint bezat en niet geraakt kon worden door de ‘alternatieve’ context die voor gekleurde mensen heel anders kan aanvoelen. Niemand wil jou iets verwijten omdat je met melancholie terugdenkt aan je kindertijd.
Nu we ouder zijn is het misschien wel tijd om in te zien dat het voor vele mensen om meer draait dan een koddig figuurtje dat snoep uitdeelt aan de kindjes. Dat de stereotypering nefaste gevolgen heeft voor wie niet de etniciteit van de Sint bezit, toch?
We hopen echter dat wanneer je kennis neemt van de achtergrond van zwarte piet en de redenen waarom het pijnlijk is voor veel zwarte Belgen, dat je je hart opent voor de bezwaren en op basis van voortschrijdend inzicht de mooie, inclusieve veranderingen in de samenleving omarmt. Wil je dit? (leestip stereotypen)

Nood aan meer gedetailleerde uitleg?
Onze vrienden van Nederland wordt Beter, Diversiteitspraktijk en Hand in Hand tegen Racisme reiken extra informatie aan.